| Abstract (English): |
Recently, more and more attention has been paid to the management and organization of work and production in enterprises of various industries. Great emphasis is placed on reducing the waste of raw materials, improving productivity, and minimizing the huge amounts of waste generated, which is part of the concept of sustainable development. Every year, the construction sector produces 30% of global waste, which poses a big challenge in terms of recycling and disposal, especially in countries that do not have sufficient financial resources and technological capabilities. Implementing appropriate lean methods into the construction sector is therefore an opportunity to eliminate existing problems. This study presents a literature review, which is the basis for identifying two most frequently used lean management tools that can help reduce the amount of waste generated. The aim of the article was to assess the possibility of their application in the construction sector using SWOT analysis. Based on the research conducted, it was shown that in order to obtain the greatest benefits from the use of 5S and VSM methods, the most beneficial strategy to adopt in a construction company will be an aggressive strategy (maxi-maxi). A significant barrier to the implementation of these tools is the lack of appropriate knowledge resources and technological limitations, especially in small and medium-sized enterprises. Moreover, it was shown that over the years 2013-2024, the number of publications and interest in lean in construction systematically increased, which confirms the usefulness of these methods for the construction sector. [ABSTRACT FROM AUTHOR] |
| Abstract (Polish): |
W ostatnim czasie coraz większą uwagę zwraca się na sposób zarządzania i organizację pracy i produkcji w przedsiębiorstwach różnorodnych branż. Duży nacisk kładzie się na ograniczenie marnotrawstwa surowców, poprawę produktywności, a także minimalizowanie ogromnych ilości generowanych odpadów, co wpisuje się w koncepcję zrównoważonego rozwoju. Takie założenia są znane pod nazwą lean management (LM). Są to metody zarządzania z sektora produkcyjnego, których głównym celem jest eliminacja wszelkiego marnotrawstwa w każdym obszarze działania przedsiębiorstwa przy jednoczesnym podniesieniu poziomu jakości produktu końcowego. W ramach koncepcji LM funkcjonują różnego rodzaju narzędzia m.in. Kaizen, Just-in-Time, Poka Yoke, metoda 5S oraz VSM, które mogą być także z powodzeniem wykorzystywane w innych sektorach gospodarki, np. branży budowlanej. W tym kontekście koncepcja lean jest znana pod nazwą lean construction (LC). Koncepcja ta stanowi istotny element procesu budowlanego, w celu szybszego, lepszego i tańszego wykonania zamierzonego zadania przy janaliza SWOT, dobre praktyki 5S, lean management, mapowanie strumienia wartości, odpady budowlane, sektor budowlanyednoczesnym minimalizowaniu ilości wytwarzanych odpadów, wykorzystywanych zasobów naturalnych oraz emisji CO2, co wpisuje się w zakres działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. Analiza literatury wykazała rosnące zainteresowanie lean w budownictwie w latach 2013-2024, co potwierdza rosnącą popularność i przydatność tych metod w sektorze budowlanym. Wnioski te wskazują na potrzebę dalszych badań skoncentrowanych na zwiększeniu dostępności i przystępności cenowej technologii i wiedzy, zwłaszcza w kontekście małych i średnich przedsiębiorstw, szczegółowych badań wpływu wdrożenia 5S i VSM na poszczególne segmenty branży budowlanej oraz opracowania metod adaptacji i personalizacji narzędzi lean, aby lepiej pasowały do specyficznych potrzeb różnych projektów budowlanych. Na podstawie analizy danych z bazy SCOPUS z lat 2013-2024 uzyskano liczbę publikacji znalezionych przy użyciu następujących słów kluczowych: „mapowanie strumienia wartości" - 327 publikacji, „narzędzie 5S" - 42 publikacje, „lean management" - 545 publikacji i „lean construction" - 298 publikacji. Zgodnie z uzyskanymi wynikami, w polskich publikacjach z lat 2013-2024 ponad 62% badań dotyczyło tematyki lean management, a jedynie 4,5% metody 5S. Warto zauważyć, że polscy autorzy publikują na temat mapowania strumienia wartości - 24,2% i koncepcji lean construction - 9,1%. Budownictwo jest jednym z najlepiej rozwijających się sektorów gospodarki w ostatnich latach. Jednak z uwagi na silną zależność od czynników ekonomicznych, społecznych oraz prawnych, a także indywidualność realizowanych projektów, sektor ten często jest narażony na różnego rodzaju problemy, m. in. niewystarczające środki finansowe, nieterminowa realizacja założonych przedsięwzięć, produkcja ogromnych ilości odpadów, problem w utrzymaniu wysokiego poziomu jakości produktów i usług. Rokrocznie sektor budowlany produkuje 30% globalnych odpadów, co stanowi duże wyzwanie w aspekcie recyklingu i utylizacji, szczególnie w krajach niedysponujących wystarczającymi środkami finansowymi i możliwościami technologicznymi. W celu rozwiązania zaistniałych problemów warto zastanowić się nad wdrożeniem zasad lean w struktury przedsiębiorstw budowlanych, co jest działaniem obecnie coraz częściej podejmowanym. Niestety, istnieją także pewne ograniczenia we wdrażaniu narzędzi lean w przedsiębiorstwach i są to głównie niewystarczające środki finansowe, luki w zapleczu kierowniczym oraz niewystarczająca wiedza. Mając zatem na względzie kwestie finansowe oraz poziom skomplikowania implementowanych metod, często wybieranymi narzędziami lean jest technika 5S oraz narzędzia z obszaru zarządzania wizualnego, np. mapowanie strumienia wartości (VSM), które to metody zostały przedmiotem niniejszych badań. Metoda 5S jest skutecznym narzędziem w celu lepszej organizacji miejsca pracy. Pozwala stworzyć optymalne warunki przy niskich nakładach finansowych. Polega na m.in. stałym sortowaniu narzędzi na miejscu pracy przy jednoczesnej segregacji powstałych odpadów. Dlatego też wdrożenie zasad 5S stanowi istotne narzędzie w celu ograniczenia ilości generowanych odpadów budowlanych oraz może usprawnić działania związane z obowiązkowym w świetle przepisów prawnych, segregowaniem przez firmy powstałych odpadów według ich rodzaju. Drugą z analizowanych metod jest VSM, stanowiąca jedno z głównych narzędzi lean, polegające na graficznym przedstawieniu wszystkich procesów zachodzących w przedsiębiorstwie. Metoda ta jest łatwa w przeprowadzeniu i ozwala w szybki sposób zidentyfikować miejsce występowania problemu w celu jego eliminacji. Ze względu na silne ukierunkowanie techniki VSM na ograniczanie marnotrawstwa, zastosowanie tej metody jest szansą na osiągnięcie Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. W niniejszym opracowaniu zidentyfikowano dwa najchętniej wybierane narzędzia lean, mogące przyczynić się do ograniczenia ilości generowanych odpadów. Analizie SWOT poddano metodę 5S oraz metodę VSM, celem określenia ich przydatności w sektorze budowlanym. Wyniki analizy uwidaczniają dominację kategorii "mocne strony" i "szanse" dla obu badanych narzędzi. Uzyskane wartości ważone w obu przypadkach nie wykazują wzajemnie dużych różnic, a między najniższą a najwyższą wartością wynosi ona: dla metody 5S - 0.35, a dla metody VSM - 0.3. W związku z tym, aby osiągnąć wymierne korzyści z wdrożenia narzędzi lean w struktury przedsiębiorstw budowlanych, należy obrać strategię agresywną (maxi-maxi), która pozwoli na maksymalne wykorzystanie zalet każdej z analizowanych metod oraz wzmocni zależność między kategoriami "mocne strony - szanse". Ponadto, w opracowaniu dokonano także przeglądu literaturowego opracowań z lat 2013-2024 opublikowanych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, podstawą którego była baza SCOPUS. Wyniki uzyskano na podstawie wpisywania określonych słów kluczowych takich jak: „value stream mapping", „5S tool", „lean management" oraz „lean construction". Jak wynika z danych, najwięcej publikacji z założonego przedziału czasowego dotyczyło zagadnień związanych z tematyką "lean management" (545 publikacji), a najmniej z obszaru metody 5S (42 publikacje). Pomimo faktu, iż w polskich opracowaniach często jest podejmowana tematyka dotycząca koncepcji lean management (62.1%), to jej implementacja w sektorze budowlanym jest dosyć początkującym trendem (9.1%). Podsumowując, przeprowadzone badania wykazały, że w celu uzyskania jak największych korzyści z zastosowania narzędzi 5S i VSM, najbardziej korzystna do przyjęcia w przedsiębiorstwie budowlanym będzie strategia agresywna. Wdrażanie metod 5S oraz VSM pozwala na ograniczenie ilości generowanych odpadów budowlanych, oszczędność zasobów naturalnych, ograniczenie zanieczyszczenia powietrza oraz emisji CO2. Z uwagi na wymierne korzyści jakie przynosi zastosowanie koncepcji lean w branży produkcyjnej, przedsiębiorcy budowlani powinni skupić się na poszerzeniu wiedzy w tym zakresie oraz stwarzać możliwości zastosowania wybranych technik w swoich firmach. Sukces jaki odniosło wdrożenie metod lean w struktury przedsiębiorstw innych branż, powinien być motywacją do działania na rzecz rozwoju przedsiębiorstw oraz przejścia na Gospodarkę o Obiegu Zamkniętym. Tematyka wdrażania narzędzi lean w branży budowlanej jest bardzo istotnym zagadnieniem i wymaga przeprowadzenia dalszych badań. [ABSTRACT FROM AUTHOR] |
